mano
Diccionario mapudungún-español. Español-mapudungún
augusta-2017
significados
- mapudungunf. kug; [la del animal, pie delantero] wünengeme n'amun'; [la de la piedra para moler] ñumkudi.
- mapudungun[Una] mano: kiñepüle kug; [la otra] mano: kañpüle kug; [ambas] manos epuñpüle kug.
- mapudungunTener las manos ensortijadas: welulchangüllkugkülen (intr.). Él tiene las manos largas (es ladrón) 'füchake wil'i ngey'. Hay una mano oculta en el asunto 'furiluwküley kiñe che tüfachi düngu mew'.
- mapudungunAbrir la mano: l'apümnentun changüllkug.
- mapudungunAlargar la mano [para agarrar algo]: nüwfürulün (Pangui.), nüwfütun kug (ñi nüam weshakelu).
- mapudungunAlzar [las manos] al cielo: nüwfünpüramün, witrañpüramün, wenuñpüramün. Me alzó la mano amenazándome 'elrulelenew kug, aneltuenew'.
- mapudungunCerrar la mano: troküftükun changüllkug.
- mapudungunDar la mano: pasarla.
- mapudungunMeter mano a una cosa: nün; nünien (unitr.) kiñe weshakelu.
- mapudungunPasar la mano a alguno: mankugülün (Pangui.), mankugün (Huapi), mankugtun (Huapi).
- mapudungunPasarse la mano el uno al otro: mankugüluwün (Pangui.), mankugkünuwün (Pangui.), mankuguwün. Pide (tú) la mano de la mujer a su padre 'fükefinge (o ngillatufinge) chi domo ñi chaw mew'. Saca (tú) las manos 'entupang mi kug'.
- mapudungunA mano: kuütu (adv.), kug mew.
- mapudungunLlegarse a las manos: nüwün.
- mapudungunDar algo a segunda, tercera mano: weluwülün (unitr.) ka che mew.
- mapudungunDar mano con mano en la rabia: litrafün (Pangui.) ñi kug; chaparün, chapadün, chapashün (unitr.) ñi kug.
- mapudungunDejar de la mano: l'el'ümün.
- mapudungunÍrsele algo de la mano a alguno. El pescado se me fue de la mano 'challwa meyudtripay ñi kug mew'. El lazo se me fue de la mano huyendo el animal con él 'lefyentükuñmanew ñi lashu chi kulliñ o amuntükun lashu'.
- mapudungunTomarse de la mano [p. ej. para bailar]: küñatuwün; nükünwün kug mew.
- mapudungunVivir de sus manos: kishu ñi kug mew nongelunkülen (refl.).
- mapudungunPasar algo de mano en mano: yomtuyomtutrageluwün (ditr.) kiñe weshakelu.
- mapudungunTener algo en mano: nünien, tunien. V. witranien.
- mapudungunAndar mano en mano (en el baile): küñatuyawün (intr.).
- mapudungunLlevar mano en mano al baile: küñatuyawülün.
- mapudungunTenerse cogido por las manos: witraniewün.
véase
witranien
› fuente original
row 14406: mano | f. kug; [la del animal, pie delantero] wünengeme n'amun'; [la de la piedra para moler] ñumkudi. | [Una] mano: kiñepüle kug; [la otra] mano: kañpüle kug; [ambas] manos epuñpüle kug. | Tener las manos ensortijadas: welulchangüllkugkülen (intr.). Él tiene las manos largas (es ladrón) 'füchake wil'i ngey'. Hay una mano oculta en el asunto 'furiluwküley kiñe che tüfachi düngu mew'. | Abrir la mano: l'apümnentun changüllkug. | Alargar la mano [para agarrar algo]: nüwfürulün (Pangui.), nüwfütun kug (ñi nüam weshakelu). | Alzar [las manos] al cielo: nüwfünpüramün, witrañpüramün, wenuñpüramün. Me alzó la mano amenazándome 'elrulelenew kug, aneltuenew'. | Cerrar la mano: troküftükun changüllkug. | Dar la mano: pasarla. | Meter mano a una cosa: nün; nünien (unitr.) kiñe weshakelu. | Pasar la mano a alguno: mankugülün (Pangui.), mankugün (Huapi), mankugtun (Huapi). | Pasarse la mano el uno al otro: mankugüluwün (Pangui.), mankugkünuwün (Pangui.), mankuguwün. Pide (tú) la mano de la mujer a su padre 'fükefinge (o ngillatufinge) chi domo ñi chaw mew'. Saca (tú) las manos 'entupang mi kug'. | A mano: kuütu (adv.), kug mew. | Llegarse a las manos: nüwün. | Dar algo a segunda, tercera mano: weluwülün (unitr.) ka che mew. | Dar mano con mano en la rabia: litrafün (Pangui.) ñi kug; chaparün, chapadün, chapashün (unitr.) ñi kug. | Dejar de la mano: l'el'ümün. | Írsele algo de la mano a alguno. El pescado se me fue de la mano 'challwa meyudtripay ñi kug mew'. El lazo se me fue de la mano huyendo el animal con él 'lefyentükuñmanew ñi lashu chi kulliñ o amuntükun lashu'. | Tomarse de la mano [p. ej. para bailar]: küñatuwün; nükünwün kug mew. | Vivir de sus manos: kishu ñi kug mew nongelunkülen (refl.). | Pasar algo de mano en mano: yomtuyomtutrageluwün (ditr.) kiñe weshakelu. | Tener algo en mano: nünien, tunien. V. witranien. | Andar mano en mano (en el baile): küñatuyawün (intr.). | Llevar mano en mano al baile: küñatuyawülün. | Tenerse cogido por las manos: witraniewün.