salir

Diccionario mapudungún-español. Español-mapudungún

augusta-2017

significados

  • mapudungunintr. [Ir afuera] tripan; [cuando dista la salida] tripamen.
  • mapudungunVenir afuera: tripapan.
  • mapudungunSalir por el lado opuesto después de haber atravesado un espacio [hacia allá]: triparpun, [hacia acá] triparpan.
  • mapudungunSalir a tratar con alguno: tripatun; [hacia acá] tripatupan (unitr.) [exigen configuración personal].
  • mapudungunEscapar: tripan, montun.
  • mapudungunSalir el sol: tripapan, wefpan, pürapan (intr.), antü.
  • mapudungunNacer, brotar: wefpan, llegün.
  • mapudungunDesaparecerse [manchas] tripan, ñamün; mülewenon (infinit. negat./intr.).
  • mapudungunSobresalir: wünelerpun. Hoy sale el verano 'fachantü tripay antütripantu'.
  • mapudungunSalir en un oficio: tripan.
  • mapudungunSalir entero [el pellejo de un animal al despellejarlo]: llochon, llochonagün.
  • mapudungunSalir bien en un negocio: küme tripan, mantripan, nortripan, norduamün.
  • mapudungunSalir mal en un negocio: weda tripan.
  • mapudungunSalir al descubierto [hacia acá]: wefpan; [hacia allá] wefpun. V. wefün, wefürpan, wefürpun.
  • mapudungunSalir uno a su padre, etc.: yepan o yepantun ñi chaw mew. (Esta calle) sale a la plaza 'plasa mew puy (o puwi)'. A mí nada me sale bien 'iñche küme tripakelan'.
  • mapudungunSalir como su original: adtripan.
  • mapudungunSalir con bien: püñeñün.
  • mapudungunSalir con algún procedimiento: [con lavar] küchatripan; [con refregar] pingüdtripan; [con el vómito] rapitripan; [con la tos] chafotripan; [de un salto] rüngkütripan, etc.
  • mapudungunSalir de un lugar: tuwün; tripapan. Salieron de Madrid para Barcelona 'Madrid tripayngün, amuyngün Barcelona'. He salido de una duda 'epulefuy ñi duam, fewla felewelay'.
  • mapudungunSalir de madre: mangin, mangitripan.
  • mapudungunSalir de golpe [el contenido de algo]: wiyotripan. El terno me ha salido caro 'müna falilngen terno o al'ün pingen terno mew'.
  • mapudungunSalirle a uno algo, p. ej. granos en el cuerpo: tripañman, pürañman (unitr.). Le salieron los rubores 'kelütripay o (kelü) tripañmay'.
  • mapudungunSalirse, derramarse por rendijas, agujeros: weyutripan; widwidtripan (intr.).
  • mapudungunSalirse una pipa, vaso, etc., dejar escurrir el contenido [por haber rendijas]: weyun, weyunngen (intr.); [sin rendijas, por ser permeable el material del vaso] chaykadün; rumen ngen (Huapi), rulmekoken.
  • mapudungunSalirse granos, líquidos de un vaso muy lleno, la leche cuando hierve: wütrutripan (Huapi), utrutripan (intr. Pangui.).
  • mapudungunSalirse, zafarse, p. ej. un botón del ojal, la nuca, cualquier hueso de su articulación: chafkün, chafkütripan, witüfün (intr. Pangui.).
véase wefün, wefürpan, wefürpun
fuente original
row 16582: salir | intr. [Ir afuera] tripan; [cuando dista la salida] tripamen. | Venir afuera: tripapan. | Salir por el lado opuesto después de haber atravesado un espacio [hacia allá]: triparpun, [hacia acá] triparpan. | Salir a tratar con alguno: tripatun; [hacia acá] tripatupan (unitr.) [exigen configuración personal]. | Escapar: tripan, montun. | Salir el sol: tripapan, wefpan, pürapan (intr.), antü. | Nacer, brotar: wefpan, llegün. | Desaparecerse [manchas] tripan, ñamün; mülewenon (infinit. negat./intr.). | Sobresalir: wünelerpun. Hoy sale el verano 'fachantü tripay antütripantu'. | Salir en un oficio: tripan. | Salir entero [el pellejo de un animal al despellejarlo]: llochon, llochonagün. | Salir bien en un negocio: küme tripan, mantripan, nortripan, norduamün. | Salir mal en un negocio: weda tripan. | Salir al descubierto [hacia acá]: wefpan; [hacia allá] wefpun. V. wefün, wefürpan, wefürpun. | Salir uno a su padre, etc.: yepan o yepantun ñi chaw mew. (Esta calle) sale a la plaza 'plasa mew puy (o puwi)'. A mí nada me sale bien 'iñche küme tripakelan'. | Salir como su original: adtripan. | Salir con bien: püñeñün. | Salir con algún procedimiento: [con lavar] küchatripan; [con refregar] pingüdtripan; [con el vómito] rapitripan; [con la tos] chafotripan; [de un salto] rüngkütripan, etc. | Salir de un lugar: tuwün; tripapan. Salieron de Madrid para Barcelona 'Madrid tripayngün, amuyngün Barcelona'. He salido de una duda 'epulefuy ñi duam, fewla felewelay'. | Salir de madre: mangin, mangitripan. | Salir de golpe [el contenido de algo]: wiyotripan. El terno me ha salido caro 'müna falilngen terno o al'ün pingen terno mew'. | Salirle a uno algo, p. ej. granos en el cuerpo: tripañman, pürañman (unitr.). Le salieron los rubores 'kelütripay o (kelü) tripañmay'. | Salirse, derramarse por rendijas, agujeros: weyutripan; widwidtripan (intr.). | Salirse una pipa, vaso, etc., dejar escurrir el contenido [por haber rendijas]: weyun, weyunngen (intr.); [sin rendijas, por ser permeable el material del vaso] chaykadün; rumen ngen (Huapi), rulmekoken. | Salirse granos, líquidos de un vaso muy lleno, la leche cuando hierve: wütrutripan (Huapi), utrutripan (intr. Pangui.). | Salirse, zafarse, p. ej. un botón del ojal, la nuca, cualquier hueso de su articulación: chafkün, chafkütripan, witüfün (intr. Pangui.).