un, uno, una
Diccionario mapudungún-español. Español-mapudungún
augusta-2017
№17335
un, una, uno
significados
- mapudungunnum. kiñe.
- mapudungunSer uno, haber uno [de cierta especie]: kiñen. Uno es el corazón, una la voluntad de los dos amigos 'kiñey ñi piwke, kiñey ñi duam epu wen'üywen'. Entre estos libros hay uno muy pequeño, ese me lo traerás 'utrulkülechi lifro mew müley kiñe müt'e püchülu, fey yelmegen'.
- mapudungunUno a uno: kiñe kiñe, kiñeke.
- mapudungunA una: kiñentrür (adv.).
- mapudungunUno entre varios: kiñelke (Huapi), kiñelketu (Huapi), kiñekeltu (Pangui.) mew. Uno de los que están aquí me ha robado el sombrero 'faw müleymün, kiñe weñeñmagenew ñi chumpiru'.
- mapudungunUno por uno küfchi (Huapi) (V. Augusta, 1903, p. 56); kiñeketu (adv.), kiñe kiñe, kiñeke rume.
- mapudungunUno tras otro: kiñekiñe, re kiñeke. Llegan muchos, uno tras otro: 'akuakungey che, o inawinaw akuyey che'. Los gansos andan uno tras otro 'win'win'trekayawkey gansu'. (Los granos) caen (del saco) uno tras otro 'win'win'tripakey'. (Los animales) pasaron uno tras otro 'win'win'külerüpuy'.
- mapudungunCada uno: kishuke, kake, kake kishuke.
- mapudungunDe a uno: kiñeke rume, kiñe kiñe. Se colocarán, etc. de a uno 'kiñekiñeay'. Los unos vienen, los otros se van 'weluwelu akuy che'.
- mapudungunLos unos, los otros: kiñeke, kakelu.
- mapudungunUnos hay quienes, etc.: kiñekeley, etc. Por una parte me gusta, por otra no 'kiñeke mew tutewün, kakelu mew tutewlan'. Tengo unos hijos 'kiñe epu o kiñe mufü yall nien'. Tengo unas ovejas 'mufün ofisha nien'.
- mapudungunUnos veinte: epu marichi.
- mapudungunEs una misma cosa 'kiñekay, felekay, ka felekay, ka feychi wesakelu (o según: düngu) ngey müt'en'.
› fuente original
row 17536: un, uno, una | num. kiñe. | Ser uno, haber uno [de cierta especie]: kiñen. Uno es el corazón, una la voluntad de los dos amigos 'kiñey ñi piwke, kiñey ñi duam epu wen'üywen'. Entre estos libros hay uno muy pequeño, ese me lo traerás 'utrulkülechi lifro mew müley kiñe müt'e püchülu, fey yelmegen'. | Uno a uno: kiñe kiñe, kiñeke. | A una: kiñentrür (adv.). | Uno entre varios: kiñelke (Huapi), kiñelketu (Huapi), kiñekeltu (Pangui.) mew. Uno de los que están aquí me ha robado el sombrero 'faw müleymün, kiñe weñeñmagenew ñi chumpiru'. | Uno por uno küfchi (Huapi) (V. Augusta, 1903, p. 56); kiñeketu (adv.), kiñe kiñe, kiñeke rume. | Uno tras otro: kiñekiñe, re kiñeke. Llegan muchos, uno tras otro: 'akuakungey che, o inawinaw akuyey che'. Los gansos andan uno tras otro 'win'win'trekayawkey gansu'. (Los granos) caen (del saco) uno tras otro 'win'win'tripakey'. (Los animales) pasaron uno tras otro 'win'win'külerüpuy'. | Cada uno: kishuke, kake, kake kishuke. | De a uno: kiñeke rume, kiñe kiñe. Se colocarán, etc. de a uno 'kiñekiñeay'. Los unos vienen, los otros se van 'weluwelu akuy che'. | Los unos, los otros: kiñeke, kakelu. | Unos hay quienes, etc.: kiñekeley, etc. Por una parte me gusta, por otra no 'kiñeke mew tutewün, kakelu mew tutewlan'. Tengo unos hijos 'kiñe epu o kiñe mufü yall nien'. Tengo unas ovejas 'mufün ofisha nien'. | Unos veinte: epu marichi. | Es una misma cosa 'kiñekay, felekay, ka felekay, ka feychi wesakelu (o según: düngu) ngey müt'en'.