vista
Diccionario mapudungún-español. Español-mapudungún
augusta-2017
№17644
significados
- mapudungunf. [Sentido de vista] kintun, pukintupeyüm, pukintuwe, leliwülpeyüm, kintuwülpeyüm. Tengo buena vista 'küme nge ngen o nien'. Tengo mala vista 'küme nge nielan, küme pukintukelan'. Tengo vista corta 'püchü mapu pukintuken'. Soy présbite 're ka mapu pukintuken'.
- mapudungunEnfermedad de vista: nge kutran, kuralnge kutran. |Tengo la vista enferma: kutrankuralngen, kutranngen, kutran nge ngen.
- mapudungunTengo la vista sana: ngeno kutran ngey ñi nge.
- mapudungunApartar la vista [con intención o no]: kakintun (intr.).
- mapudungunTenerla apartada: kakintulen (intr.).
- mapudungunApartarla intencionalmente: kakintukünuwün (refl.).
- mapudungunApartarla ante alguno: kakintukünun (unitr.) [con configuración personal].
- mapudungunBajar la vista: nagkintun (intr.).
- mapudungunTenerla bajada: nagkintulen (intr.).
- mapudungunClavar la vista en algo: lelinien, lelimeken, kintukünun (unitr.).
- mapudungunDar la vista a los ciegos: peloltun (unitr.).
- mapudungunDar una vista, mirada de paso: lelirulkünun (Pangui.). Lelirulkünufiñ müt'en 'lo saludé no más sin detenerme'.
- mapudungunEmpañársele la vista a alguno: chiwain (intr.), ñi kintun.
- mapudungunLevantar la vista: pürakintun (intr.). Me levantó la vista 'pürakintukünuenew'.
- mapudungunTenerla levantada: pürakintulen (intr.).
- mapudungunNo poder uno levantar la vista [por enfermedad del parpado]: tromirün (intr.), ñi kintun kiñe che; tromirkintun ngen (intr.) feychi che; [por sueño o enfermedad] llawmüdkintun, llawmüdün ñi kintun, llawmüdkintun ngen, llawmüdün (intr.).
- mapudungunNublársele la vista a uno: chiwain (intr.), ñi kintun.
- mapudungunPerder la vista: tripan (intr.), ñi kintun; pelowenon, pukintuwenon (infinit. negat./intr.) [en un lado kiñepüle].
- mapudungunRecobrar la vista: pelotun, pükintutun (intr.).
- mapudungunTener uno la vista muy viva: cheykülcheykülngen (intr.), ñi nge kiñe che.
- mapudungunTener vista, buena apariencia: ayün ngen (intr.), kintuwülngen mew.
- mapudungunTorcer la vista: trükerün (intr.); hacerlo hacia otro: trükerwülün (unitr.) [con configuración pèrsonal].
- mapudungunVolver la vista hacia atras, recordar sucesos pasados, meditar sobre ellos: wüñorakiduamyen (unitr.) rupachi düngu.
- mapudungunEstar a vista: wefkülen; [partes del cuerpo, la verdad] tranalen.
- mapudungunSalir a vista: wefün; [personas o cosas que se mueven] wefpan.
- mapudungunAndar a vista de todos [p. ej. un pato mientras no se sume en el agua, una persona que no se esconde] wefkiawün.
- mapudungunSaltar a la vista: leliwüfalün, müchay pukintufalün (intr.).
- mapudungunTener a vista penien, lelinien, kintunien.
- mapudungunLo tendré a vista, presente a mi consideración u observación piwkentükunieafiñ.
- mapudungunPerseguir con la vista: inakintunien. Le seguí con la vista hasta perderlo de vista 'inakintuniefiel ñamumfiñ'. Le conozco de vista 'kimüñmafiñ ñi ange'.
- mapudungunPerder a uno de vista o ya no verlo.
- mapudungunPerderse, irse algo de vista: ñamürpun (intr.).
- mapudungunNo perder a alguno de vista: inakintuyawülün (unitr.).
- mapudungunSer punto de bella vista: adkin ngen, adkintun ngen, dellüngkün (Pangui.) ngen.
- mapudungunAquí se goza de bella vista: adkin ngey faw.
- mapudungunEntrársele a uno algo en la vista: ütromün, ütrofün (intr.), ütroftükuwün (refl.). Ütromimi pel'e mew 'se te entró un barro en la vista'.
- mapudungunHasta la vista: ka antü tayu pewkatulleagel.
› fuente original
row 17851: vista | f. [Sentido de vista] kintun, pukintupeyüm, pukintuwe, leliwülpeyüm, kintuwülpeyüm. Tengo buena vista 'küme nge ngen o nien'. Tengo mala vista 'küme nge nielan, küme pukintukelan'. Tengo vista corta 'püchü mapu pukintuken'. Soy présbite 're ka mapu pukintuken'. | Enfermedad de vista: nge kutran, kuralnge kutran. |Tengo la vista enferma: kutrankuralngen, kutranngen, kutran nge ngen. | Tengo la vista sana: ngeno kutran ngey ñi nge. | Apartar la vista [con intención o no]: kakintun (intr.). | Tenerla apartada: kakintulen (intr.). | Apartarla intencionalmente: kakintukünuwün (refl.). | Apartarla ante alguno: kakintukünun (unitr.) [con configuración personal]. | Bajar la vista: nagkintun (intr.). | Tenerla bajada: nagkintulen (intr.). | Clavar la vista en algo: lelinien, lelimeken, kintukünun (unitr.). | Dar la vista a los ciegos: peloltun (unitr.). | Dar una vista, mirada de paso: lelirulkünun (Pangui.). Lelirulkünufiñ müt'en 'lo saludé no más sin detenerme'. | Empañársele la vista a alguno: chiwain (intr.), ñi kintun. | Levantar la vista: pürakintun (intr.). Me levantó la vista 'pürakintukünuenew'. | Tenerla levantada: pürakintulen (intr.). | No poder uno levantar la vista [por enfermedad del parpado]: tromirün (intr.), ñi kintun kiñe che; tromirkintun ngen (intr.) feychi che; [por sueño o enfermedad] llawmüdkintun, llawmüdün ñi kintun, llawmüdkintun ngen, llawmüdün (intr.). | Nublársele la vista a uno: chiwain (intr.), ñi kintun. | Perder la vista: tripan (intr.), ñi kintun; pelowenon, pukintuwenon (infinit. negat./intr.) [en un lado kiñepüle]. | Recobrar la vista: pelotun, pükintutun (intr.). | Tener uno la vista muy viva: cheykülcheykülngen (intr.), ñi nge kiñe che. | Tener vista, buena apariencia: ayün ngen (intr.), kintuwülngen mew. | Torcer la vista: trükerün (intr.); hacerlo hacia otro: trükerwülün (unitr.) [con configuración pèrsonal]. | Volver la vista hacia atras, recordar sucesos pasados, meditar sobre ellos: wüñorakiduamyen (unitr.) rupachi düngu. | Estar a vista: wefkülen; [partes del cuerpo, la verdad] tranalen. | Salir a vista: wefün; [personas o cosas que se mueven] wefpan. | Andar a vista de todos [p. ej. un pato mientras no se sume en el agua, una persona que no se esconde] wefkiawün. | Saltar a la vista: leliwüfalün, müchay pukintufalün (intr.). | Tener a vista penien, lelinien, kintunien. | Lo tendré a vista, presente a mi consideración u observación piwkentükunieafiñ. | Perseguir con la vista: inakintunien. Le seguí con la vista hasta perderlo de vista 'inakintuniefiel ñamumfiñ'. Le conozco de vista 'kimüñmafiñ ñi ange'. | Perder a uno de vista o ya no verlo. | Perderse, irse algo de vista: ñamürpun (intr.). | No perder a alguno de vista: inakintuyawülün (unitr.). | Ser punto de bella vista: adkin ngen, adkintun ngen, dellüngkün (Pangui.) ngen. | Aquí se goza de bella vista: adkin ngey faw. | Entrársele a uno algo en la vista: ütromün, ütrofün (intr.), ütroftükuwün (refl.). Ütromimi pel'e mew 'se te entró un barro en la vista'. | Hasta la vista: ka antü tayu pewkatulleagel.